Są różne rodzaje kawy. Kawa może różnić się smakiem, aromatem, zawartością kofeiny, miejscem pochodzenia oraz sposobem uprawy. Na świecie występuje wiele gatunków roślin należących do rodzaju Coffea, jednak w produkcji kawy największe znaczenie mają przede wszystkim arabica i robusta. Znacznie rzadziej możemy spotkać liberikę i excelsę.
Warto przy tym rozróżnić gatunki kawy od odmian kawowca. Arabica czy Coffea canephora to gatunki, natomiast Bourbon, Typica, Caturra czy Geisha to odmiany lub grupy odmian występujące w obrębie arabiki.
Jakie są najważniejsze rodzaje kawy?
W handlu i codziennym języku najczęściej spotkamy cztery nazwy:
- Arabica (Coffea arabica),
- Robusta (Coffea canephora),
- Liberica (Coffea liberica),
- Excelsa – tradycyjna nazwa kawy klasyfikowanej obecnie w obrębie Coffea liberica.
Zdecydowanie największe znaczenie gospodarcze mają dwa pierwsze gatunki. Arabica i robusta odpowiadają za ogromną większość kawy produkowanej i sprzedawanej na świecie.
Arabica – najpopularniejsza kawa na świecie
Arabica, czyli Coffea arabica, jest najbardziej znanym i cenionym gatunkiem kawy. To właśnie z arabiki powstaje duża część kaw wysokiej jakości oraz kaw specialty.
Arabica jest ceniona przede wszystkim za złożony smak i aromat. W zależności od miejsca uprawy, odmiany, obróbki i sposobu palenia można odnaleźć w niej nuty:
- owocowe,
- kwiatowe,
- czekoladowe,
- karmelowe,
- orzechowe,
- cytrusowe.
Arabica jest jednak stosunkowo wymagającą rośliną. Dobrze rozwija się na większych wysokościach i jest bardziej podatna na niektóre choroby oraz szkodniki niż robusta.
W obrębie arabiki istnieje bardzo wiele odmian. Do najbardziej znanych należą m.in. Typica, Bourbon, Caturra, Catuai i Geisha (Gesha).
Robusta – mocniejsza i bardziej odporna
Drugim najważniejszym rodzajem kawy jest robusta. Nazwa ta jest powszechnie stosowana w odniesieniu do kawy pochodzącej od gatunku Coffea canephora.
Robusta jest bardziej odporna na trudne warunki środowiskowe niż arabika i może być uprawiana na niższych wysokościach. Daje również stosunkowo wysokie plony.
Jej smak jest zazwyczaj bardziej zdecydowany. Mogą występować nuty gorzkiej czekolady, kakao, orzechów, drewna, zbóż i przypraw. Robusta zawiera również wyraźnie więcej kofeiny niż arabika.
Często wykorzystuje się ją jako składnik mieszanek przeznaczonych do espresso. Dodatek robusty zwiększa intensywność naparu i może sprzyjać powstawaniu trwałej cremy.
Robusta jest szczególnie ważna dla produkcji kawy w Wietnamie, Brazylii, Ugandzie, Indonezji i Indiach.
Liberica – znacznie mniej popularny gatunek kawy
Liberica, czyli Coffea liberica, ma znacznie mniejsze znaczenie gospodarcze niż arabica i robusta, ale jest interesującym elementem świata kawy.
Kawowiec liberica może osiągać znaczne rozmiary. Charakterystyczne są również jego duże owoce i ziarna, które często mają bardziej nieregularny kształt niż ziarna arabiki.
Liberica wyróżnia się nietypowym profilem aromatycznym. W zależności od konkretnej kawy można spotkać aromaty owocowe, kwiatowe, drzewne czy przyprawowe.
Kawa ta jest spotykana przede wszystkim w niektórych krajach Azji Południowo-Wschodniej. Szczególne znaczenie ma m.in. na Filipinach i w Malezji.
Excelsa – gatunek czy odmiana liberiki?
Excelsa jest dobrym przykładem problemów związanych z nazewnictwem kawy. Przez wiele lat była traktowana jako osobny gatunek i nadal w handlu często przedstawia się ją jako jeden z czterech podstawowych „rodzajów kawy”. W klasyfikacji botanicznej jest jednak wiązana z gatunkiem Coffea liberica.
Nazwa Excelsa nadal pozostaje przydatna z punktu widzenia konsumenta, ponieważ kawa ta może mieć charakterystyczny profil smakowy. Spotyka się w niej nuty owocowe, lekko kwaskowe, a czasami również bardziej nietypowe aromaty. Jej udział w światowej produkcji jest niewielki.
Arabica czy robusta – którą kawę wybrać?
To zależy przede wszystkim od oczekiwanego smaku.
Osoby szukające kawy bardziej aromatycznej, delikatnej i złożonej często wybierają 100% arabikę. Szczególnie interesujące mogą być kawy jednorodne, pochodzące z konkretnego kraju, regionu lub plantacji.
Jeżeli zależy nam na mocniejszym smaku, większej zawartości kofeiny i mniejszej kwasowości, warto spróbować robusty albo mieszanki arabiki i robusty.
Popularnym rozwiązaniem są mieszanki:
- 90% arabiki i 10% robusty,
- 80% arabiki i 20% robusty,
- 70% arabiki i 30% robusty,
- 50% arabiki i 50% robusty.
Nie istnieje jedna najlepsza proporcja. Wszystko zależy od jakości wykorzystanych ziaren oraz indywidualnych preferencji.
Gatunek kawy to nie to samo co odmiana
Przy poznawaniu świata kawy warto pamiętać o ważnym rozróżnieniu.
Arabica jest gatunkiem kawowca, natomiast Bourbon czy Typica są nazwami odmian związanych z tym gatunkiem. Można to w pewnym uproszczeniu porównać do odmian jabłek – wszystkie są jabłkami, ale różnią się wyglądem, smakiem i właściwościami.
W przypadku kawy sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana, ponieważ istnieją również naturalne mutacje, krzyżówki i odmiany stworzone w ramach programów hodowlanych.
Dlatego określenie „100% arabica” mówi nam tylko część prawdy o kawie znajdującej się w opakowaniu.
Co jeszcze wpływa na smak kawy?
Gatunek i odmiana kawowca są ważne, ale nie decydują samodzielnie o jakości i smaku naparu.
Duże znaczenie mają również:
- kraj i region pochodzenia,
- wysokość uprawy,
- klimat,
- gleba,
- sposób zbioru owoców,
- metoda obróbki,
- sposób przechowywania,
- stopień palenia,
- świeżość ziaren,
- metoda parzenia.
Dwie kawy należące do tego samego gatunku mogą więc smakować zupełnie inaczej.
Jak rozpoznawać rodzaje kawy w sklepie?
Najprostszą informację znajdziemy zazwyczaj na opakowaniu. Producenci często umieszczają oznaczenia 100% Arabica albo podają proporcje arabiki i robusty.
W przypadku kaw specialty informacje są znacznie dokładniejsze. Na opakowaniu możemy znaleźć kraj i region pochodzenia, nazwę plantacji, wysokość uprawy, odmianę botaniczną oraz metodę obróbki ziaren.
Warto zwracać uwagę na te informacje i porównywać różne kawy. To jeden z najlepszych sposobów na poznanie własnych preferencji.
Rodzaje kawy – świat znacznie większy niż arabica i robusta
Dla większości konsumentów świat kawy sprowadza się do wyboru pomiędzy arabiką i robustą. W rzeczywistości jest znacznie bardziej złożony.
Istnieją różne gatunki kawowców, a w ich obrębie liczne odmiany. Do tego dochodzą różnice wynikające z miejsca uprawy, klimatu, obróbki i palenia.
Dlatego poznawanie rodzajów kawy najlepiej rozpocząć od arabiki i robusty, a następnie stopniowo odkrywać mniej popularne kawy, takie jak liberica, oraz poszczególne odmiany arabiki.
Powiązane tematy
Na KawaPerfekt przeczytasz również o:
- kawie arabica,
- kawie robusta,
- odmianach kawowca,
- krajach produkujących kawę,
- metodach obróbki ziaren,
- paleniu kawy,
- sposobach parzenia kawy.