Drzewo kawowe albo kawowiec to fascynująca roślina. Jest źródłem jednego z najpopularniejszych napojów na świecie: kawy. W tym artykule poznasz najważniejsze informacje o kawowcu, jego owocach i gatunkach.
Drzewo kawowe i jego znaczenie
Kawowiec to podstawa przemysłu kawowego. Drzewo kawowe ma ogromne znaczenie gospodarcze dla wielu krajów Afryki, Ameryki Południowej, Środkowej i Azji.
A czy wiesz, że 80 krajów na świecie uprawia kawę? A jak dużo kawy jest w obiegu? Tylko w sezonie 2020/21 globalna produkcja kawy wyniosła 10,3 mld kg.
Wiele krajów produkuje kawę, ale te kraje produkują jej najwięcej:
- Brazylia jest liderem uprawy oraz eksportu kawy.
- Wietnam jest na drugim miejscu w tym zakresie.
- Kolumbia jest trzecim krajem na podium.
Na przykład, w 2019 roku z Brazylii wyjechało w świat 44,2 mln 60-kilowych worków z ziarnami kawy, głównie gatunku Coffea arabica (arabika).
Drzewo kawowe i jego charakterystyka
Kawowiec jest zwykle dość niskim drzewem. Korona drzewa kawowego jest gęsta, drzewo ma dużo średniego rozmiaru liści.
Dodatkowo liście są podłużne, bardzo zielone i sztywne. Mają powierzchnię lśniącą, która wygląda na pokrytą woskiem.
Wygląd i wzrost
- Kawowiec jest wiecznie zielonym drzewem lub krzewem. Osiąga wysokość od 3 do 10 metrów. W uprawach często przycina się go do około 2 metrów, aby ułatwić zbiór owoców.
- Ma liście błyszczące, zielone, owalne, o długości od 6 do 20 cm. Kwiaty zaś są białe, małe i silnie pachnące. Kwitnienie drzew kawowych często następuje po opadach deszczu.
- Drzewo kawowe najlepiej rośnie w klimacie tropikalnym i wymaga żyznej, dobrze przepuszczalnej gleby. Niezbędne są duże ilości opadów, w granicach od 1200 do 2200 mm rocznie.
Owoce kawowca
- Owoce, zwane wiśniami kawowymi dojrzewają od 6 do 11 miesięcy (w zależności od gatunku i klimatu).
- Owoce mają czerwony, żółty lub czasami pomarańczowy kolor, a w środku znajdują się zwykle dwa nasiona, czyli ziarna kawy. Ale uwaga, w niektórych owocach występuje tylko jedno ziarno. Są to perłowce.
Drzewo kawowe i jego rodzaje
Rodzaj Coffea obejmuje około 133 gatunków kawowca, ale tylko kilka z nich ma znaczenie gospodarcze. Oto lista najważniejszych gatunków oraz tych mniej znanych:
- Coffea arabica (arabika) – najbardziej ceniona, aromatyczna kawa o niższej zawartości kofeiny.
- Coffea canephora (robusta) – bardziej odporna na choroby, intensywny smak, wysoka zawartość kofeiny.
- Coffea liberica – duże owoce, intensywny, ziemisty smak – jest uprawiana głównie w Afryce Zachodniej.
- Coffea excelsa (synonim Coffea liberica var. dewevrei) – podgatunek liberiki o unikalnym smaku i aromacie.
Dodatkowo, mniej znane gatunki kawowca są następujące:
- Coffea stenophylla – znana jako „kawa wyżynna”, charakteryzuje się delikatnym, owocowym smakiem.
- Coffea racemosa – niskorosnący gatunek z Mozambiku, o łagodnym smaku i aromacie.
- Coffea eugenioides – jeden z przodków arabiki; wykorzystywana w badaniach genetycznych.
- Coffea congensis – dziko rosnący gatunek z regionu Konga, używany w krzyżówkach genetycznych.
- Coffea mauritiana – gatunek z Mauritiusa, nieużywany komercyjnie, ale ważny dla różnorodności genetycznej.
- Coffea kapakata – dziki gatunek z Angoli.
- Coffea charrieriana – naturalnie bezkofeinowy gatunek kawowca pochodzący z Kamerunu.
- Coffea brevipes – rzadki gatunek występujący w Afryce Zachodniej.
Drzewo kawowe i znaczenie różnorodności gatunku
Chociaż Coffea arabica (arabica) i Coffea canephora (robusta) dominują w produkcji kawy, inne gatunki są ważne dla badań nad odpornością na choroby, zmiany klimatu i krzyżowanie. Jest to niezbędny zasób genetyczny dla przyszłości przemysłu kawowego na świecie.